Arolwg ar Chwaraeon Ysgol: Rhoi cyfle i bob plentyn fod yn egnïol

Chwaraeon:

Aml-chwaraeon

Lleoliad:

Ynys Mon

Mae'r Arolwg ar Chwaraeon Ysgol wedi tynnu sylw at y ffaith fod rhai grwpiau o blant yn llai tebygol nac eraill o fod yn cymryd rhan mewn gweithgaredd corfforol. Maen nhw hefyd wedi dweud wrthym pam, ac yn awr mae llawer o ysgolion ac awdurdodau lleol wedi gallu defnyddio'r wybodaeth honno i chwalu rhwystrau, gan ddod â chwaraeon a'i fanteision niferus o ran iechyd a lles o fewn cyrraedd i bob plentyn.

Mae llai o enethod yn "anghofio" eu cit chwaraeon, diolch i nifer o fentrau newydd mewn ysgol ar Ynys Môn.

 

Mae llacio'r rheolau ar git chwaraeon a symud draw oddi wrth gemau traddodiadol wedi cael effaith fawr ar barodrwydd genethod i gymryd rhan, yn ôl Gethin Thomas, cyn bennaeth addysg gorfforol yn Ysgol David Hughes.

 

"Fe wnaethon ni sylweddoli pethau mewn amrantiad wrth dderbyn canfyddiadau Arolwg ar Chwaraeon Ysgol Chwaraeon Cymru," meddai Gethin.

 

"Mae'r Arolwg yn offeryn gwych ar gyfer gweithio allan beth mae plant yn ei feddwl a beth sy'n eu hatal nhw rhag cymryd rhan mewn gweithgaredd corfforol. Fe gymerodd hi ganlyniadau'r arolwg yn 2011 i  ni sylweddoli fod rhaid i bethau newid ynglŷn â'n cit ymarfer corff."

 

Cymerodd yr ysgol ran yn yr arolwg drachefn yn 2013 a chael mwy eto o oleuni:

 

"Fe edrychon ni ar y gweithgareddau oedd yn cael eu cynnig a chanolbwyntio mwy ar iechyd, ffitrwydd a lles. Fe roddon ni ddewislen o weithgareddau i'r disgyblion a gadael iddyn nhw ddewis beth oedden nhw am ei wneud. Rhaid peidio tanbrisio pwysigrwydd cael data parhaus.

 

"Fe wnaeth yr arolwg i ni wrando ar lais y disgyblion. Fe gyflwynon ni hyrddiau byrrach, pedair wythnos, o weithgaredd a chyflwyno gweithgareddau fel rygbi tag, aerobeg a dawns."

 

Ers hynny mae Gethin wedi cael ei secondio i'r Rhaglen Llythrennedd Corfforol ar gyfer Ysgolion (PLPS). Yn y cyfamser mae'r ysgol wedi creu ei Chyngor Chwaraeon Ysgol cyntaf:

 

"Mae'r arolwg wedi rhoi'r dystiolaeth angenrheidiol i ni i sefydlu fforwm i roi llais i'r disgyblion. Mae gwaith Llysgenhadon Ifanc a PLPS hefyd wedi bod yn hanfodol."

 

Yn eu tro, mae brwdfrydedd ac ymgysylltu mewn chwaraeon hefyd ar i fyny:

 

"Mae cymhelliant hefyd wedi cynyddu - a hynny oherwydd eu bod nhw wedi dewis y gweithgaredd maen nhw eisiau ei wneud."

 

Mae yna broses i'w dilyn gyda'r arolwg gan ei fod yn ei  gwneud hi'n ofynnol i ddisgyblion gwblhau holiaduron.

 

Fodd bynnag, mae Gethin yn esbonio nad oedd hi'n anodd gwerthu'r manteision i'r Pennaeth:

 

"Roedd o'n gallu gweld yn glir beth oedd manteision y data - mae'n clymu gyda gwaith Estyn gan fod lles yn rhan mor bwysig o'r archwiliad.

 

"Mae yna bwysau anferth ar athrawon o ran llythrennedd a rhifedd. Yn aml mae gweithgaredd corfforol yn cael ei weld yn rhywbeth eilradd i hynny ond mae'r arolwg yn helpu i'w godi'n uwch ar y rhestr blaenoriaethau."

 

Ac yn sicr mae'r ymdrechion wedi talu:

 

"Mae'r staff yn dweud yn bendant fod genethod yn llawer llai cyndyn i gymryd rhan. Maen nhw'n mwynhau pob math o weithgareddau fel ystafell ffitrwydd, zumba, badminton a rygbi cyffwrdd. Ac mae hyn yn cael effaith gadarnhaol ar ymddygiad:

 

"Os ydyn nhw'n gyndyn, mae'n frwydr o'r dechrau i ennyn eu diddordeb. Os ydyn nhw'n cymryd rhan mewn gweithgareddau maen nhw'n eu mwynhau, mae ymddygiad yn gwella'n bendant."

 

Os yw gweithgaredd corfforol i chwarae ei ran mewn gwella iechyd y genedl, mae Gethin yn credu fod rhaid i bethau newid:

"Mae'n rhaid i ni edrych ar y plant sydd ddim yn cymryd rhan, ddim yn teimlo'n gyfforddus a ddim yn ei fwynhau. Ac i newid hynny, mae angen ichi wneud rhywbeth yn wahanol. Fedrwch chi ddim jest cael mwy o'r un peth.

 

"Pe bawn i'n perswadio ysgol arall i gymryd rhan, fe fyddwn i'n apelio arnyn nhw trwy ddweud ei fod yn caniatáu ichi gamu draw o'ch gwaith arferol ac edrych yn wrthrychol ar ddata dibynadwy a sut mae dygwyr yn teimlo ynglŷn â gweithgareddau."                                                                                                                

Bydd Arolwg ar Chwaraeon Ysgol 2018 yn amlygu eto y rhwystrau sy'n atal rhai pobl ifanc rhag bod yn egnïol yn gorfforol. Er mwyn bod yn siŵr o gael gwir adlewyrchiad a barn pob grŵp, mae angen i gynifer ag sy'n bosib o blant yn cymryd rhan yn yr arolwg.

 

I gael mwy o wybodaeth ar sut i gymryd rhan, ewch i www.schoolsportsurvey.org.uk