Ariannu dyfodol cynaliadwy i ganolfannau hamdden ym Mhowys

Dros y blynyddoedd diwethaf, mae mwy a mwy o awdurdodau lleol wedi bod yn gwneud cais am gyllid cyfalaf gan Chwaraeon Cymru. Maen nhw wedi bod yn gwneud eu canolfannau hamdden yn wyrddach ac yn fwy ynni-effeithlon – gan leihau eu biliau ynni a gwella eu cyfleusterau drwy waith uwchraddio modern a chynaliadwy. 

Mae Cyngor Sir Powys wedi mabwysiadu agwedd flaengar iawn. Ochr yn ochr â’i bartner hamdden, Freedom Leisure, mae wedi llwyddo i sicrhau grantiau cyfalaf ym mhob un o’r tair blynedd ddiwethaf, gan sicrhau cyfanswm o £539,000 i uwchraddio 13 o ganolfannau hamdden.

Mae’r cyfnod i wneud cais am gyllid cyfalaf yn ailagor ym mis Ebrill, felly bydd llawer o awdurdodau lleol yn awyddus i wneud eu cyfleusterau’n fwy cynaliadwy a gwydn ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol. 

Dyma gipolwg ar beth mae Cyngor Sir Powys wedi’i wneud, ei gynlluniau ar gyfer y dyfodol, a’i gyngor i awdurdodau lleol eraill.

Gwelliannau i arbed ynni

Mae cyllid cyfalaf gan Chwaraeon Cymru i Gyngor Sir Powys a Freedom Leisure wedi cefnogi’r canlynol:

• ffaniau di-haenu ym mhob un o’r 13 o ganolfannau hamdden ym Mhowys i ailddosbarthu gwastraff gwres mewn pyllau nofio a champfeydd, gan gydbwyso’r tymheredd a gwneud y lleoliadau’n fwy cyfforddus.
• paneli solar yng nghanolfannau hamdden y Flash, Rhaeadr Gwy, Maldwyn, Llanfair-ym-Muallt ac Aberhonddu.
• goleuadau LED tu mewn a thu allan, sy’n fwy ynni-effeithlon o lawer na goleuadau traddodiadol. 
• gosod un o systemau adfer adlif (backwash recovery) cyntaf Cymru yn ei lle yng Nghanolfan Hamdden Maldwyn. Mae hyn yn ailgylchu dŵr yn hytrach na’i ddraenio, sy’n arbed dŵr a gwres, ac sy’n golygu bod angen llai o glorineiddio a gwaith cywiro PH.

Sut mae Powys yn sicrhau cyllid

Mae Cyngor Sir Powys a Freedom Leisure yn dechrau ar y gwaith ymhell cyn i’r cyfnod grantiau agor. 

Fisoedd ymlaen llaw, mae’r tîm yn Freedom Leisure yn gwneud y canlynol:

1. Ymchwilio i’r technolegau diweddaraf ar y farchnad

   Roedd Freedom Leisure wedi bod yn trafod â gweithgynhyrchwr y ffaniau di-haenu am ddwy flynedd cyn eu gosod. Roedd y cyfnod trafod cyn gosod y system adfer adlif yn rhywbeth tebyg hefyd.

2. Deall beth fyddai’n gweithio orau

   Pan fyddant yn gweld bod technoleg yn gweithio’n dda mewn un safle, maen nhw’n edrych i weld a fyddai canolfannau eraill yn addas.

3. Dysgu gan eraill

   Mae’r cyngor yn siarad â chydweithwyr mewn adrannau eraill, yn ogystal ag awdurdodau lleol eraill, i weld pa dechnolegau maen nhw’n eu defnyddio, beth sy’n gweithio’n dda, a pha wersi maen nhw wedi’u dysgu.

4. Asesu’r effaith ar yr amgylchedd

   Mae cydweithwyr yn nhîm ynni’r Cyngor yn cael eu holi hefyd, er mwyn cael mwy o fewnbwn arbenigol sy’n helpu i flaenoriaethu prosiectau.

5. Amcangyfrifo’r costau ac archwilio cyllid

   Er mai cynllun grantiau cyfalaf Chwaraeon Cymru yw’r prif gyllid, mae'r Cyngor yn archwilio cyllid arall hefyd. 

“Rydyn ni’n cadw llygad drwy’r amser am ffrydiau cyllid sy’n cefnogi mannau cymunedol cyffredin, yn enwedig ar gyfer ein safleoedd aml-ddefnydd lle mae gwasanaethau hamdden ac ysgolion yn gallu elwa,” dywedodd Lee-Anne Williams, Swyddog Datblygu Llesiant Cymunedol Cyngor Sir Powys. “Rydyn ni hefyd yn edrych ar gyfleoedd am gyllid carbon isel, gyda chymorth tîm ynni’r Cyngor.”

Manteision i’r gymuned

Mae’r bartneriaeth rhwng y Cyngor a’r darparwr hamdden yn cael effaith gadarnhaol ar yr amgylchedd.

Ond mae’r gwaith i fod yn fwy eco-gyfeillgar hefyd yn creu sgil-effeithiau o ran cyfranogiad mewn chwaraeon. Mae’r manteision yn cynnwys:

• Amgylchedd mwy cyfforddus yn y gampfa o ganlyniad i’r ffaniau di-haenu.
• 4,500 o blant yn dysgu nofio mewn pyllau nofio ynni-effeithlon ar draws Powys bob wythnos. 
• Merched a genethod yn gallu chwarae pêl-rwyd drwy gydol y flwyddyn yng Nghanolfan Hamdden Aberhonddu, o ganlyniad i’r llifoleuadau LED ar y cyrtiau awyr agored. 

Cynlluniau ar gyfer y dyfodol

“Rydyn ni’n edrych ar y posibilrwydd o systemau rheoli adeiladau newydd a newid y systemau gwresogi yn rhai o’n canolfannau. 

“Systemau rheoli adeiladau yw ymennydd yr adeilad yn y bôn. Maen nhw’n rheoli’r awyru, a’r pwll nofio ac ati, felly mae cael y dechnoleg fwyaf effeithlon yn debygol o arwain at arbedion carbon,” esboniodd Angela Brown, Pennaeth Cynaliadwyedd ac Amgylcheddol Freedom Leisure.

Mae’r timau’n archwilio’r canlynol hefyd:

• rhagor o baneli solar.
• pympiau cylchrediad pyllau i wella perfformiad ynni.
• gwella systemau trin aer ac awyru i wneud adeiladau’n fwy ynni-effeithlon.

Ychwanegodd Angela Brown: “Fel tîm, rydyn ni’n asesu’r arbedion carbon disgwyliedig dros amser i adeiladu sylfaen dystiolaeth glir ar gyfer gwneud penderfyniadau. Mae hyn yn golygu ein bod yn gallu blaenoriaethu prosiectau yn strategol, gan sicrhau ein bod yn cael yr effaith orau bosib ar yr amgylchedd ar draws ein canolfannau.”

Mae’r tîm yn Freedom Leisure hefyd yn llygadu technoleg arloesol newydd sy’n dal ynni gan gerbydau sy’n pasio dros ‘dwmpathau arafu mecanyddol’. Mae’n cynhyrchu trydan glân a chynaliadwy o’r pwysau am i lawr gan gerbydau, a’i gyflenwi’n uniongyrchol i’r safle.

Mae asesiadau wrthi’n cael eu gwneud i weld pa safleoedd ym Mhowys allai fod yn addas. 

Cyngor campus ar gyfer gwneud cais am gyllid cyfalaf

Dyma brif awgrymiadau Cyngor Sir Powys a Freedom Leisure ar gyfer gwneud cais llwyddiannus am gyllid cyfalaf:

• Ewch amdani – mae’n broses hir, ac mae’n gallu teimlo fel llawer iawn o waith. Ond rydyn ni wedi dysgu llawer ar y siwrnai yma, ac wedi dysgu’r pethau hyn gyda’n gilydd.
• Gweithiwch mewn partneriaeth â’ch darparwr hamdden – heb bartneriaeth waith lwyddiannus, ’fydden ni ddim yn gallu cyflawni i’r fath raddau.
• Siaradwch â’r tîm yn Chwaraeon Cymru. fe fyddan nhw’n gallu rhoi cyngor i chi cyn i chi wneud cais.
• Gwnewch eich gwaith paratoi – peidiwch ag aros i’r cyfnod gwneud cais agor cyn dechrau gweithio. Lluniwch strategaeth asedau ac amgylcheddol tymor hir, a map cyfalaf. Penderfynwch ar eich blaenoriaethau a byddwch yn ‘barod am gyllid’.
• Gwnewch yn siŵr eich bod yn gwybod am y technolegau diweddaraf – mae rhywbeth newydd yn cael ei lansio o hyd.
• Casglwch dystiolaeth o’r arbedion carbon – bydd y gweithgynhyrchwyr yn gallu eich helpu i wneud hyn.
• Nodwch yn glir pa gampau a phwy yn eich cymuned fydd yn elwa.
• Gwreiddiwch gynaliadwyedd amgylcheddol fel un o brif werthoedd eich diwylliant, o ystafell y bwrdd i ochr y pwll. Mae hynny’n rhoi hyder i gyllidwyr fel Chwaraeon Cymru.
• Siaradwch â’r tîm yn Chwaraeon Cymru os yw eich cais yn aflwyddiannus. Efallai y bydd hi’n syniad ei ailgyflwyno yn y rownd nesaf.

Yn ôl Owen Hathway, Cyfarwyddwr Cynorthwyol Dirnadaeth, Polisi a Materion Cyhoeddus Chwaraeon Cymru: “Mae’n galonogol iawn gweld y sector yn bod yn arloesol ac yn flaengar wrth fynd ati i leihau ei ôl troed carbon a mynd i’r afael â chostau cynyddol biliau ynni. 

“Mae Cyngor Sir Powys a Freedom Leisure wedi dangos bod gweithio’n gadarn mewn partneriaeth yn ei gwneud hi’n bosib defnyddio’r cyllid cyfalaf gan Lywodraeth Cymru i wneud cyfraniad enfawr at wneud ein lleoliadau chwaraeon ni nid yn unig yn fwy eco-gyfeillgar, ond yn wydnach ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol hefyd.”

Gwneud cais am gyllid cyfalaf

Cadwch lygad ar eich e-bost. Bydd y cyfnod gwneud cais ar gyfer cyllid cyfalaf 2026-27 yn agor fis Ebrill.

Bydd Chwaraeon Cymru’n gwahodd ceisiadau gan awdurdodau lleol, cyrff rheoli chwaraeon a phartneriaid cenedlaethol.

Os nad ydych chi wedi cael gwahoddiad a chithau’n disgwyl un, holwch eich cyswllt yn Chwaraeon Cymru. get in touch with your contact at Sport Wales.