Canlyniadau Arolwg Chwaraeon Ysgol: Cyfle unwaith mewn cenhedlaeth os byddwn yn gweithio gyda'n gilydd

Mae’r canlyniadau’n dangos bod mwy na hanner yr holl blant yng Nghymru mewn perygl o beidio â chyrraedd y canllawiau ar gyfer gweithgarwch corfforol, gyda 66% o’r rhain ddim yn cymryd rhan mewn chwaraeon clwb yn rheolaidd. 

Mae hyn yn golygu, ers dros 15 mlynedd, sef ers i’r arolwg yma ddechrau, bod canran y plant sy’n cymryd rhan yn rheolaidd mewn chwaraeon a gweithgarwch corfforol wedi aros ar lefel debyg yn fras. 

Fel sydd wedi bod yn wir yn hanesyddol, mae ffactorau fel ble mae plant yn byw, eu hil, a oes ganddynt anabledd, incwm eu teulu, a’r gallu i gael mynediad at gyfleoedd fforddiadwy, i gyd yn chwarae eu rhan o ran pa mor debygol ydyn nhw o gymryd rhan yn rheolaidd. 

• Mae 47% o fechgyn yn cymryd rhan mewn chwaraeon clwb fwy na 3 gwaith yr wythnos, o gymharu â dim ond 39% o ferched. 
• Mae 45% o blant heb anabledd yn cymryd rhan mewn chwaraeon clwb fwy na 3 gwaith yr wythnos, o gymharu â dim ond 39% o blant ag anabledd. 
• Mae 51% o blant o'r cymunedau lleiaf difreintiedig yn cymryd rhan mewn chwaraeon clwb fwy na 3 gwaith yr wythnos, o gymharu â dim ond 35% o blant o'r cymunedau mwyaf difreintiedig. 

Unwaith eto, mae'r dystiolaeth yn cyflwyno achos cadarn dros weithredu, ond nid dim ond cyfrifoldeb y sector chwaraeon yw'r camau sydd eu hangen. Mae angen gweithredu ar y cyd a chynnwys y Llywodraeth a sectorau amrywiol. Gall chwaraeon arwain at boblogaeth iachach, economi a chymunedau cryfach, a chenedl fodern, ffyniannus a hyderus. 

Ond er mwyn cyflawni hyn, rhaid i weithgarwch corfforol fod yn fusnes i bawb. Mae angen i bob rhan o'r llywodraeth newydd ystyried sut gallant elwa o genedl actif a sut gallant ei chefnogi. 

Mae angen i chwaraeon, ysgolion, iechyd, cymunedau, trafnidiaeth, partneriaid lleol a’r llywodraeth ddod at ei gilydd a gweithio mewn ffordd wahanol, gan sicrhau bod polisïau a buddsoddiadau’n gweithio law yn llaw i gael gwared ar y rhwystrau sy’n atal pobl rhag bod yn actif. 

Fel y dywedodd y Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon, mae angen i chwaraeon fod wrth galon ein gweledigaeth ni ar gyfer Cymru. 

Rydyn ni wedi casglu barn mwy na 120,000 o blant ledled Cymru, sy’n cynnig cyfoeth o wybodaeth i ni weithio â hi. Maen nhw wedi dweud wrthym ni beth maen nhw eisiau cymryd mwy o ran ynddo, beth sy’n eu hatal nhw rhag cymryd rhan, a beth sy’n bwysig iddyn nhw wrth gymryd rhan. 

Mae gennym ni hefyd uchelgais clir gan ein llywodraeth, a’r potensial i wneud gwahaniaeth sylfaenol i’r ffordd rydyn ni’n cyflawni pethau drwy ddatblygu’r strategaeth Diwylliant a Chwaraeon newydd. Rhaid i ni fanteisio ar y cyfle yma. 

Yn bwysig, byddem yn adeiladu ar sylfeini cadarn. Mae gennym ni bobl mor ymroddedig, partneriaethau hynod gadarn, ac arbenigedd o safon byd ym maes chwaraeon. Ac rydyn ni’n gwybod y gallwn ni wneud pethau’n hwyliog ac yn groesawgar, sy’n gwneud i blant fod eisiau dod yn ôl. 

Ond dydi ein dull presennol ni o weithio ddim yn cyrraedd pob plentyn. Er mwyn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol, rhaid i chwaraeon fod yn haws eu cyrraedd, mewn mwy o lefydd, ac yn y llefydd cywir. Mae hyn yn golygu bod angen i ni fod yn arloesol a gweithio gyda darparwyr llai traddodiadol, yn ogystal â diweddaru’r hyn rydyn ni ein hunain yn ei gynnig. 

Cyfeirir at Gymru'n aml fel cenedl fechan ond cadarn. Yn ddiddorol, yn yr ystyr yma, gallai ein maint bychan weithio er mantais i ni. Gall wneud i'r ardaloedd a'r bobl berthnasol ddod at ei gilydd yn gyflymach, gall ein helpu ni i ddod yn gydlynol, mae'n gwneud y dull cydweithredol, llawn ffocws, o weithio sydd arnom ni ei angen yn haws ei gyflawni. 

Ond dydi’r fantais honno ddim yn awtomatig. Mae'n dibynnu ar arweinwyr ar draws y llywodraeth a sectorau eraill yn dewis gweithio tuag at ganlyniadau a rennir yn hytrach na gweld gweithgarwch corfforol fel pryder ar wahân. 

Un her i'r Strategaeth Diwylliant a Chwaraeon newydd fydd ei gallu i effeithio ar benderfyniadau y tu hwnt i’r byd chwaraeon ei hun. Fedr y Strategaeth arwain at bob sector yn gofyn; beth allai bod yn fwy actif helpu'r bobl rydyn ni'n eu gwasanaethu ei gyflawni, a beth allwn ni ei newid i wneud hynny'n bosibl? 

I addysg, iechyd, trafnidiaeth a phartneriaid lleol, mae hynny'n golygu ystyried cyfleoedd i fod yn actif wrth lunio polisïau, gwasanaethau a buddsoddiadau a pheidio â'u gweld fel cyfrifoldeb sy'n perthyn yn rhywle arall. 

Mae'r ffordd wahanol honno o weithio eisoes yn dechrau datblygu. Ochr yn ochr â chydweithwyr ym maes iechyd cyhoeddus ac addysg, rydyn ni’n gweithio ar ddull o weithredu sy'n gosod gweithgarwch corfforol wrth galon diwrnod plentyn. Rydyn ni’n credu, drwy weithio gydag ysgolion, y gallwn ni ddatgloi'r potensial i greu cenedl fwy actif. 

Yn hollbwysig, mae'r fenter yma’n ymwneud â mwy na dim ond addysg gorfforol. Mae'n cysylltu sut mae plant yn teithio i'r ysgol, sut gallant fod yn actif mewn gwersi, a gweithgareddau ar ôl ysgol, cysylltiadau â chlybiau lleol a ffyrdd i deuluoedd fod yn actif gyda'i gilydd. 

Mae'n helpu mwy o blant i weld bod bod yn actif ar eu cyfer nhw, ac mae'n cael effaith gadarnhaol ar draws bywyd yr ysgol. Bydd cyllid hirdymor cynaliadwy i fentrau o'r fath yn helpu i wneud y newidiadau rydyn ni eisiau eu gweld. 

Bydd cael mwy o bobl ifanc yn fwy actif yn helpu i atal salwch, yn gwella eu cyfleoedd mewn bywyd, yn cryfhau cymunedau, yn cefnogi ein heconomi ac yn helpu i wella ein hunaniaeth genedlaethol. Fe allwn ni wneud hyn, os byddwn ni i gyd yn gweithio gyda'n gilydd. Dydi peidio â gwneud hyn ddim yn opsiwn - bydd hynny'n siomi'r genhedlaeth hon a chenedlaethau'r dyfodol.