Mae dull newydd o reoli pwysau yn helpu athletwyr ifanc i fwynhau jwdo heb boeni am gyrraedd pwysau penodol.
Mae Athrofa Chwaraeon Cymru a Chymdeithas Judo Cymru yn gweithio gyda British Judo a chyrff jwdo eraill y gwledydd cartref i roi iechyd, lles a mwynhad athletwyr ifanc o'r gamp cyn unrhyw beth arall. Nod y canllawiau yw cefnogi twf jwdo ymysg pobl ifanc a chreu profiad mwy cadarnhaol o jwdo.
Roedd pryderon nad oedd rhai athletwyr ifanc yn bwyta digon i fodloni'r gofynion hyfforddi wrth iddyn nhw geisio cyrraedd pwysau penodol ar gyfer cystadleuaeth.
Sylwi ar batrwm pryderus
Mae categorïau pwysau yn rhan bwysig o jwdo. Ond i lawer o athletwyr ifanc, mae hyn yn eu rhoi dan bwysau. Efallai y byddan nhw'n teimlo bod angen iddyn nhw gyfyngu ar faint maen nhw'n ei fwyta a'i yfed er mwyn colli pwysau i gystadlu mewn categori penodol.
Gall hyn arwain at broblemau fel:
- blinder
- diffyg amynedd
- dim egni
- tanberfformio
Ond nid yw bob amser yn glir i rieni a hyfforddwyr pam mae lefelau egni athletwyr ifanc yn gostwng.
Dechreuodd Tom Hughes, Rheolwr Datblygu a Digwyddiadau ar gyfer Judo Cymru, sylwi ar batrwm. Roedd eisoes wedi sylwi bod llawer o chwaraewyr iau yn cael trafferth cwblhau sesiynau hyfforddi ar adegau penodol – ond nid oedd yn amlwg ar unwaith pam.
Syrthiodd y geiniog ar ôl iddo fynd i gyflwyniad gan Sefydliad Gwyddorau Perfformio Cymru ar argaeledd egni isel (LEA).
Aeth Tom a'i gydweithwyr yn Judo Cymru ati i gymharu nodiadau a sylweddoli bod patrwm yn dod i’r amlwg. Roedd gan eu hathletwyr lai o egni wrth geisio cyrraedd pwysau penodol ar gyfer cystadlu.
Fe wnaethon nhw gysylltu â Chwaraeon Cymru a British Judo am gefnogaeth i ddechrau, er mwyn helpu athletwyr yng Nghymru. Ond daeth yn amlwg bod yr holl genhedloedd cartref yn wynebu'r un broblem. Felly fe wnaethant benderfynu gweithio gyda'i gilydd.
Pan fydd athletwyr yn poeni gormod am gyrraedd targed pwysau, gall eu rhoi dan fwy o straen, effeithio ar eu lefelau canolbwyntio, tanseilio eu hyder, a chreu perthynas afiach â bwyd a’u cyrff. Gall ddefnyddio llawer iawn o egni meddyliol, gan olygu bod athletwyr yn canolbwyntio ar y glorian yn hytrach na mwynhau jwdo, datblygu eu sgiliau, neu gymryd rhan mewn meysydd pwysig eraill o'u bywydau.
Chloe Mundell, Seicolegydd Chwaraeon, Chwaraeon Cymru
Pam mae angen y canllawiau
Drwy ymchwil, nodi patrymau a thrafodaethau gyda chyn-athletwyr, nododd y cyrff jwdo sawl rheswm pam roedd cyrraedd pwysau penodol yn effeithio ar brofiadau pobl ifanc o jwdo:
- diffyg arweiniad i hyfforddwyr, rhieni ac athletwyr ifanc.
- llai o egni, gan ei gwneud hi'n anoddach i jwdoka ifanc hyfforddi a chystadlu.
- effaith ar berthynas person ifanc â bwyd a delwedd y corff wrth iddo ddod yn oedolyn.
- risg uwch o anaf gan nad oedd yn bwyta neu'n yfed digon.
- llai o fwynhad o jwdo a mwy o siawns bod pobl ifanc yn gadael y gamp.
- pwysau ar athletwyr ifanc i aros yn eu categori pwysau cyfredol, yn hytrach na symud i fyny wrth iddynt dyfu.
Roedd yn amlwg y gallai'r materion hyn gael effaith hirdymor ar iechyd jwdoka ifanc a'r ffordd yr oeddent yn gweld eu cyrff am flynyddoedd lawer i ddod.
Ar ôl profi’r heriau o gyrraedd pwysau penodol drwy gydol fy ngyrfa jwdo fy hun, rwy’n gwybod yn uniongyrchol yr effaith gorfforol a meddyliol y gall ei chael ar athletwyr. Mae'r canllawiau newydd yn gam cadarnhaol ymlaen, gan helpu i hyrwyddo arferion iachach, mwy diogel a mwy cynaliadwy.
“Rwy’n gobeithio y bydd yn rhoi’r wybodaeth a’r gefnogaeth i genedlaethau’r dyfodol o jwdoka i ganolbwyntio ar eu datblygiad, eu perfformiad a’u lles hirdymor, yn hytrach na theimlo dan bwysau i ddilyn ffyrdd afiach o golli pwysau”
Felly, roedd yn bwysig mynd i'r afael â'r holl broblemau ar unwaith.
Dyna pam mae'r Sefydliad yn ystyried pob agwedd ar gyrraedd pwysau penodol – yr elfen gorfforol, seicolegol, a maethol – felly does dim byd yn cael ei anwybyddu.
Nid dim ond problem maeth yw cyrraedd pwysau penodol. Nid dim ond problem seicoleg yw hi. Nid dim ond problem twf a datblygiad yw hi. Mae’n rhaid i bob un ohonom chwarae ein rhan gyda'n gilydd.
Nancy Lunnon, Maethegydd Perfformiad, Chwaraeon Cymru
Rhoi athletwyr ifanc yn gyntaf
Cam cyntaf y prosiect oedd lansio canllawiau rheoli pwysau a choeden ganllawiau – adnodd gwneud penderfyniadau ar gyfer athletwyr, rhieni a hyfforddwyr.
Mae athletwyr hyd at 18 oed bellach yn cael eu hannog i gystadlu yn y categori pwysau y maent yn perthyn iddo'n naturiol, yn hytrach na cheisio newid pwysau eu corff dim ond ar gyfer cystadleuaeth. Gallan nhw nawr ganolbwyntio ar hyfforddi, cystadlu, aros yn iach, a mwynhau'r gamp yn lle.
Ac mae'r canllawiau eisoes yn gwneud gwahaniaeth. Mae wedi rhoi adnodd i glybiau i arwain sgyrsiau anodd. Mae rhieni’n cael sgyrsiau agored gyda hyfforddwyr ynglŷn â sut y gallant gefnogi lles eu plentyn, yn hytrach na chanolbwyntio ar dargedau penodol o ran pwysau.
Yn anad dim, mae'n caniatáu i athletwyr ifanc fwynhau jwdo a meddwl am eu hiechyd hirdymor. Yn hytrach na phoeni am gyrraedd pwysau penodol ar gyfer eu cystadleuaeth nesaf.
Mae dau athletwr ifanc o Abertawe eisoes yn defnyddio'r canllawiau i gefnogi eu datblygiad.
Mae’r canllawiau wedi rhoi’r wybodaeth a’r gefnogaeth i mi gadw at ddeiet cytbwys o ansawdd uchel, sy’n addas ar gyfer rhoi egni i mi a’m hadferiad
Mae wedi fy nysgu i flaenoriaethu cystadlu yn y categori pwysau lle rwy'n perthyn iddo'n naturiol.
Jasmin Yoganathan, athletwr jwdo ifanc o Gymru
Gwella addysg athletwyr, hyfforddwyr a rhieni
Ond mae creu amgylchedd cadarnhaol i athletwyr ifanc ffynnu yn gofyn am fwy na dim ond llunio canllawiau. Mae angen i hyfforddwyr, rhieni ac athletwyr gael y ddealltwriaeth i'w rhoi ar waith.
Dyna pam mae tîm prosiect Chwaraeon Cymru hefyd yn blaenoriaethu addysg drwy sicrhau'r canlynol:
- datblygu dulliau e-ddysgu sy'n cwmpasu pynciau fel maeth, twf a datblygiad gyda British Judo.
- cefnogi athletwyr a hyfforddwyr i gyfathrebu er mwyn ei gwneud yn haws cynnal sgyrsiau anodd.
- sgwrsio â rhieni, athletwyr a hyfforddwyr yng ngŵyl carfan genedlaethol Judo Cymru am danwydd ar gyfer hyfforddi a chymryd rhan mewn cystadlaethau.
- creu canllawiau ar sut y gall rhieni a hyfforddwyr gefnogi athletwyr drwy eu twf a'u datblygiad naturiol.
- ychwanegu addysg am reoli pwysau at gymwysterau hyfforddi gyda Judo Cymru.
Mae angen rhoi’r canllawiau ar waith. Drwy addysgu rhieni a hyfforddwyr, bydd gan jwdoka ifanc y gefnogaeth i dyfu a chystadlu'n ddiogel.
Newid y diwylliant o fewn jwdo
Mae arferion ac agweddau llym tuag at reoli pwysau wedi bod yn rhan o ddiwylliant jwdo ers amser maith. Nawr rydyn ni'n gwybod y gall hyn roi pwysau diangen ar jwdoka ifanc.
Mae llawer o’r arferion rheoli pwysau rydyn ni’n eu gweld mewn jwdo wedi bod yn norm yn y gamp ers blynyddoedd. Mae llawer o gyn-athletwyr yn dod yn hyfforddwyr felly mae’n bosib bod rhai o'r arferion a'r ymddygiadau hynny yn cael eu trosglwyddo.
"Dyna pam mae angen i'r prosiect hwn hefyd weithio i newid y diwylliant o ran cyrraedd pwysau penodol. Os gallwn ni wneud hyn, gall pobl ifanc ganolbwyntio ar fwynhau’r gamp a datblygu fel athletwyr, yn hytrach na chael eu diffinio gan rif ar y glorian.
Nid yw rhai o'r safbwyntiau hyn sydd wedi bod yn gyffredin yn y gamp ers blynyddoedd lawer yn rhoi lles athletwyr ifanc yn gyntaf. Nod y gwaith hwn yw newid hynny.
Drwy newid y diwylliant o gyrraedd pwysau penodol, gall mwy o bobl ifanc ddatblygu'n ddiogel a
Mwynhau jwdo am byth
Nid dim ond yn ôl niferoedd neu ddata y bydd llwyddiant y prosiect hwn yn cael ei fesur.
Yr hyn sy'n wirioneddol bwysig yw bod gan jwdoka ifanc yr egni i hyfforddi a chystadlu. Fe ddylent fwynhau jwdo heb boeni am y rhifau ar y glorian. Dyna sy'n arwain at feithrin athletwyr hŷn iach a chryf, yn hytrach na phobl ifanc yn rhoi'r gorau i'r gamp gan nad ydynt yn ei mwynhau.
Wrth i jwdoka gorau Cymru gystadlu yng Ngemau’r Gymanwlad yng Nglasgow, mae’r gwaith hwn yn tynnu sylw at bwysigrwydd cefnogi pobl ifanc i ffynnu. Gyda phrofiadau pleserus ac amgylcheddau cadarnhaol, gallent barhau i gymryd rhan mewn jwdo nes eu bod efallai'n cynrychioli Cymru ar y llwyfan mawr.
Yn y pen draw, nid helpu athletwyr ifanc i gyrraedd pwysau penodol yw nod y prosiect hwn. Ei fwriad yw eu helpu i fwynhau jwdo, cystadlu'n ddiogel ac aros yn y gamp am flynyddoedd lawer i ddod.